poniedziałek, 4 marca 2013

SESJA 38: SZCZUR W BASENIE, CZYLI NEUROBIOLOGIA UCZENIA SIĘ

KRÓTKA POWTÓRKA
W czwartek mówiliśmy o tym, jak ważna jest wyobraźnia w kształtowaniu naszego samopoczucia i jak często polegamy na wyobrażeniach, zamiast racjonalnie przyjrzeć się problemowi. Tydzień temu próbowaliśmy zarządzać czasem - tym najcenniejszym z naszych dóbr. Szkoda, by przelatywał nam przez palce jak piasek - to w istocie złoto, którego lepiej nie wypuszczać z rąk. Każdej z naszych sesji mniej lub bardziej dosłownie towarzyszy dźwięk alfabetu ABCDE, który przypomina, że to nie wydarzenia (A) powodują nasze odczucia (C), ale to, co na ich temat myślimy (B). Dlatego z błędnymi wyobrażeniami trzeba zacięcie dyskutować (D), aby wykształcić w sobie nowe, efektywne nawyki myślenia i działania (E). 

DZISIEJSZA SESJA
Możesz zapytać - dlaczego w kółko wałkujemy model ABCDE, skoro już na początku wyjaśniliśmy, na czym on polega. Pragniemy przekształcić myślenie wedle tego modelu - w nawyk, utrwalić go w pamięci, abyś miał go w razie potrzeby pod ręką. Możesz ponowić pytanie, na które próbowaliśmy odpowiedzieć już wielokrotnie. Dlaczego niby ABCDE i REBT miałyby być skuteczniejsze niż psychoanaliza czy innego rodzaju terapia.
Nie twierdzimy, że odkryliśmy jedyną słuszną drogę. Wiemy jednak, że terapie poznawczo-behawioralne (do których zaliczają się modele doktorów Becka, Ellisa i Maultsby'ego) oparte są na teorii uczenia się, dzięki czemu łatwiej zmierzyć ich wyniki. Dzięki wiedzy neurobiologicznej wiemy, jak na poziomie organicznym nabywamy nowe umiejętności i jak, wskutek treningu, stają się odwzorowanymi w architekturze naszego mózgu nawykami.
Aby zilustrować te założenia przywołam badanie zwane labiryntem Morrisa (ang. Morris Water Maze). Do dużego naczynia wlano zmętnioną wodę - tyle, by umieszczony w niej szczur nie zdołał sięgnąć kończynami dna. W jednym miejscu tego basenu znalazł się podest, na którym zwierzę mogłoby odpocząć - jest on jednak niewidoczny wskutek zmętnienia cieczy. Wokół naczynia rozmieszczono cztery figury  geometryczne, mające w zamyśle służyć szczurowi za punkty orientacyjne. Podczas pierwszej próby gryzoń przemieszcza się na ślepo w różnych kierunkach aż po pewnym czasie znajduje podest, na którym może przystanąć. Z każdą kolejną próbą - szczur w coraz krótszym czasie znajduje przystań, dzięki skojarzeniu jej lokalizacji z rozmieszczonymi wokół basenu figurami. I tak - pierwsza próba znalezienia podestu trwała 40 sekund, piętnasta zaledwie 8!
Jaka część naszego mózgu odpowiada za zapamiętywanie miejsc? To hipokamp (z greckiego - konik morski, gdyż ta struktura przypomina go swoi kształtem). Znajduje się w tzw. układzie limbicznym (sprawdź Sesję 15 - Jak mózg tworzy emocje), w głębi naszego mózgu. Osoby, u których doszło do obustronnego uszkodzenia hipokampa (a więc w jednej, jak i w drugiej półkuli) niemal zupełnie tracą możliwość przyswajania nowych informacji!
Na czym polega fenomen coraz szybszego odnajdywania podestu przez szczura? Na tworzeniu się nowych połączeń między komórkami nerwowymi (neuronami) w hipokampie. Wyobraź sobie lodową ślizgawkę, która powstała nieopodal twojego domu z zamarzniętej kałuży. Z pewnością jako dziecko (lub dorosły) niejednokrotnie ślizgałeś się dla zabawy. Jak pamiętasz, pierwsza przejażdżka odbywa się zwykle opornie - powierzchnia lodu jest chropowata i przybrudzona. Kolejny próba odbywa się płynniej - przetarłeś szlak i możesz ślizgać się swobodnie. Z każdym kolejnym razem lodowisko staje się coraz gładsze i coraz szybciej można się na nim przemieszczać. Podobnie jest z naszym mózgiem. Kiedy pierwszy raz wykonujesz jaką czynność  - robisz to zwykle wolno i uważnie. Dzięki temu, że przy kolejnych próbach pamiętasz sposób wykonania zadania, czas jego realizacji skraca się. To dzięki coraz silniejszym połączeniom w twoim mózgu. Im więcej połączeń między komórkami odpowiedzialnymi za daną czynność, z tym większą łatwością ją wykonasz! Im częściej daną czynność wykonujesz, tym sprawniej funkcjonuje odpowiadający za nią w mózgu szlak (powtarzanie czynności - to kolejne ślizgnięcia, coraz gładszy lód, to usprawniony szlak w naszym mózgu)!
Na tym mechanizmie opiera się nasza autoterapia, czy szerzej - terapie poznawczo-behawioralne. Nie szukamy wydarzeń z odległej przeszłości, obarczając za wszystko winą siebie i innych. Ale pragniemy wypracować nowe nawyki myślenia i działania, które dzięki powtórkom, usprawnią nasz mózg!

ZADANIE DOMOWE
Z pewnością widziałeś kiedyś, jak aktor jedną dłonią chwyta się za skrawek ucha, a drugą za nos.  Proponujemy Ci następujące ćwiczenie. Na kartce A4 rozpisz sobie ciąg kodów, w którym słowa prawa/lewa odnoszą się do dłoni:
Prawa-Nos Lewa-Prawe ucho, Lewa-Nos Prawa-Prawe ucho, Prawa-Prawe ucho Lewa-Nos, Lewa-Lewe ucho Prawa-Nos, Lewa-Nos Prawa-Lewe ucho.
Następnie wykonaj to ćwiczenie 10 razy. Policz, ile zajmie Ci poprawne wykonanie zadania po raz pierwszy, a ile przy dziesiątym razie.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Pierwszy w Polsce autoterapeutyczny blog oparty na Racjonalno-Emotywnej Terapii Zachowań doktora Alberta Ellisa to w zamierzeniu jego twórców miejsce przyjaznych spotkań. Jesteśmy otwarci na Wasze, drodzy Czytelnicy, komentarze. Pamiętajmy jednak, by nie zawierały treści wobec kogokolwiek obraźliwych. Czekamy także na Wasze pytania. Postaramy się szybko odpowiedzieć:)